نويسنده: بهرام - امير احمديان
ماه نامه - همشهري ديپلماتيك - 1384 - شماره 81

برخي از زبانهاي لاتين از جمله انگليسي، فـرانسـه، آلماني، اسپانيايي و پرتقالي و برخي از زبانهاي شرقي از جمله تركي، عربي، فارسي، بنا به شرايط تاريخي و تحول قلمرو زباني آنها، در گسترة جهان پراكنده شده اند. در مورد گسترش زبانهاي اروپايي كه بـدان ها اشـاره  شدگستردگي آنها را مي توان ناشي از توسعه امپراطوريهايي دانست كه بر اثر توسعه مستعمرات خود در ماوراءبحار به خارج از محل اوليه نشو و نماي تمدن و جايگاه فرهنگي اصلي آن زبان، منتشر شده اند. اگر امروز، در برخي از كشورهاي آفريقايي و آمريكاي لاتين، زبانهاي انگليسي، پرتقالي، اسپانيايي،  آلماني و فرانسه، زبانهاي رسمي اين كشورها شده  است، بدان جهت  است كه آنان  زماني  در سيـــطرة استعمــاري دولتهاي مادر بوده اند.

زبانهاي تركي نيز در اثر هجوم اقوام مغول و ترك و تاتار، از مركز آسيا به ساير نقاط آسيا و اروپا گسترش يافت و اقوام مهاجم در سرزمين هايي استقرار يافتند و بر آن مسلط شدند كه بدانان تعلق نداشت. از جمله، سلجوقيان (سلاجقه) كه به روم شرقي (آناطولي كنوني) رفتند و در قرن 13 ميلادي به بعد، اين سرزمين را اشغال و خود بر ويرانه هاي اين امپراطوري قدرتمند و وسيع عثماني را پديد آورند. اكنون آنان با توسعه انديشه هاي باطل خود مي خواهند جهان ترك را رهبري كنند.

زبان عربي كه خاستگاه آن شبه جزيره عربستان بود، با انتشار دين انسان ساز اسلام، در برخي قلمروهاي پيراموني شبه جزيره با شمشير و در برخي نقاط ديگر از جمله شرق آسيا و شمال آفريقا با تبليغ و تبشير توسعه يافت. امروزه جهان عرب در دو قاره آسيا و آفريقا گسترده شده است و قلمرو به هم پيوسته اي را تشكيل مي دهد.

زبان فارسي به عنوان زبان ادبي و مكتوب، از همه اين زبانها غني تر و بنا به نتايج پژوهش شرق شناسان، تنها زبان قدرتمندي است كه ارتباط خود را با گذشته  تاريخي خويش حفظ كرده و تا امروز ادامه داده است. اين زبان، برخلاف ديگر زبانهايي كه برشمرده شد، زبان استعماري نبود و با وجود امپراطوري عظيم هخامنشي، زبان هاي ملل تشكيل دهنه آن هر يك توانستند به حيات خود ادامه دهند. اكنون قلمروي كه فارسي زبانها در آن گسترده شده اند، سرزمين آبا و اجدادي آنها است كه برخلاف موارد ديگري كه بدان اشاره رفت، در درون كشورهاي مجزايي واقع شده اند كه با يكديگر ارتباط و پيوستگي جغرافيايي دارند كه شامل ايران، افغانستان و تاجيكستان است. سه كشوري كه در طي زمان با فراز و نشيب تاريخ و حوادث بي شمار، از هم فاصله گرفتند و در آنها رژيم هاي سياسي متفاوتي به وجود آمد كه ارتباط مردم هر سه كشور با يكديگر را به گونه اي ديگر رقم زد.

ای برادر تاجیکستان هم خراسانِ  تو است
گر خراسان تن بود این پارۀ  جانِ  تو است
در بخارا و سمرقند و خجند و وَخش و چاچ
ریشۀ فرهنگِ اجدادِ درخشانِ  تو است
کابل و بلخ و هرات و گنجه و مرو و حصار
همچو شیراز و سپاهان است، ایرانِ تو است
مرز و بوم آریانا مرز و بوم حکمت است
گر فرو پاشیده است خاک پریشانِ تو است
ذره-ذره خاکِ اورا  جمع می باید نمود
قطره-قطره آب پاکش اشکِ چشمانِ تو است
رستمی باید که باشد حافظِ ناموس و ننگ
ورنه داغِ بی وفایی نقش دامانِ تو است

جای تاسف این است که مردم کشوری مانند ایران که همواره می گویند ، ما مردم متمدن و بزرگی هستیم کوچکترین معلوماتی درباره کشورهای حول و حوش خود ندارند.

امروز صبح یک نویسنده و محقق زبان پارسی اهل تاجیکستان با رادیو بی بی سی مصاحبه داشت ، او می گفت :" من با ایرانی ها دیدار داشتم و به آنها گفتم که من اهل تاجیکستان هستم ، با کمال تعجب از من می پرسیدند که تو فارسی را کجا یاد گرفتی؟  او می گفت :" از ایرانی ها انتظار نداشتم که ندانند در  تاجیکستان زبان اصلی آن فارسی است.هر چند تاجیکستان کشور هماسایه ایران نیست ، اما اشتراکات زبانی ، فرهنگی و دینی این کشور با ایران و عدم آشنایی مردم این کشور با تاجیکستان انسان را شگفت زده خواهد ساخت.

ادامه را در یادداشتهایی از هرات بخوانید